Kiedy dozwolona jest jazda bez tachografu? Wyjątki i mandaty

Choć dla większości przedsiębiorców realizujących transport drogowy stosowanie tachografu jest obowiązkowe, prawo przewiduje konkretne sytuacje, w których rejestracja aktywności nie jest wymagana. Przyglądamy się bliżej tym wyjątkom, a także kwotom mandatów i kar za jazdę bez tachografu, gdy jest on wymagany.

Kto i kiedy nie musi używać tachografu?

Zasady korzystania z urządzeń rejestrujących reguluje rozporządzenie (WE) nr 561/2006. Zgodnie z przepisami unijnymi i krajowymi, jazda bez tachografu jest legalna w kilku kluczowych obszarach. Wyłączenia te dzielą się na obligatoryjne (obowiązujące w całej UE) oraz krajowe.

Do najważniejszych sytuacji, w których tachograf nie jest wymagany, należą:

Przewozy niehandlowe (prywatne): Dotyczy to transportu towarów pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) nieprzekraczającej 7,5 tony, o ile przewóz realizowany jest na użytek własny i nie ma charakteru zarobkowego.
Przewozy w promieniu do 100 km od bazy firmy: Wyłączenie to obejmuje m.in. pojazdy rolnicze, leśne, ogrodnicze czy rybackie, wykorzystywane w ramach prowadzonej działalności w tym obszarze. Wyjątek ten dotyczy również transportu żywych zwierząt z gospodarstw na lokalne targowiska i odwrotnie.
Pojazdy o charakterze specjalistycznym lub ratowniczym: Tachografu nie trzeba stosować w pojazdach sił zbrojnych, służb cywilnych, straży pożarnej, a także w autach używanych w stanach nagłych lub podczas akcji ratunkowych.
Pojazdy poddawane próbom drogowym: Zwolnione są auta nowe lub naprawiane, które przechodzą testy mechaniczne, serwisowe lub modernizacyjne i nie przewożą w tym czasie ładunku.
Pojazdy historyczne: Używane do niehandlowego przewozu osób lub towarów, o ile ich wiek przekracza 30 lat.

Zmiany w transporcie lekkim: obowiązkowe tachografy w busach

Przez wiele lat przepisy pozwalały na całkowite ominięcie obowiązku montażu tachografów w pojazdach o DMC do 3,5 tony. Przepisy unijne (wprowadzone w ramach Pakietu Mobilności) nakładają jednak obowiązek instalacji i używania tachografów w busach o DMC od 2,5 do 3,5 tony realizujących międzynarodowy zarobkowy transport drogowy rzeczy.

Wprowadzenie tych regulacji ma na celu wyrównanie warunków konkurencji na rynku europejskim oraz poprawę bezpieczeństwa na drogach poprzez ukrócenie praktyk nadmiernego wydłużania czasu pracy kierowców aut dostawczych.

Kogo obejmują przepisy w transporcie lekkim?

Obowiązek dotyczy wyłącznie międzynarodowego transportu zarobkowego. Oznacza to, że jeśli firma przewozi towary busem o DMC np. 3,2 tony z Polski do Niemiec za opłatą, musi posiadać zainstalowany tachograf inteligentny drugiej generacji.

Kto pozostaje zwolniony?

W przewozach lekkich wciąż obowiązują istotne wyjątki. Z obowiązku stosowania urządzeń rejestrujących zwolnieni są przedsiębiorcy realizujący:

Transport krajowy: Przewozy busami wewnątrz granic Polski nadal nie wymagają montażu i używania tachografu.
Przewozy na potrzeby własne: Jeśli transport międzynarodowy nie jest głównym profilem działalności, a kierowca przewozi np. narzędzia, maszyny lub materiały niezbędne do wykonania swojej pracy (np. ekipa budowlana jadąca na montaż za granicę), tachograf nie jest wymagany. Warunkiem jest, aby prowadzenie pojazdu nie stanowiło głównego zajęcia kierowcy, a odległość od bazy nie przekraczała 100 km.

Jak wyglądają kary i mandaty za jazdę bez tachografu?

Naruszenie przepisów dotyczących instalacji, kalibracji lub prawidłowego użytkowania tachografu wiąże się z bardzo wysokimi sankcjami finansowymi. Kary nakładane są nie tylko na kierowców, ale przede wszystkim na przewoźników oraz osoby zarządzające transportem w firmie.

Polska

W Polsce taryfikator kar określa Ustawa o transporcie drogowym.

Dla kierowcy: Za jazdę bez zalogowanej karty kierowcy lub bez wykresówki grozi mandat w wysokości 2 000 zł. Dodatkowo kierowcy grozi zatrzymanie prawa jazdy na okres 3 miesięcy, jeśli manipulował przy urządzeniu lub jechał bez karty.
Dla przedsiębiorstwa: Wykonywanie przewozu drogowego pojazdem bez wymaganego tachografu to kara rzędu 10 000 zł dla firmy oraz do 2 000 zł dla zarządzającego transportem.

Inne kraje Unii Europejskiej

Poza granicami Polski inspekcje drogowe podchodzą do tematu jeszcze bardziej rygorystycznie, a stawki mandatów są znacznie wyższe.

Niemcy: Za brak tachografu lub nie rejestrowanie czasu pracy kary dla kierowcy zaczynają się od kilkuset euro, natomiast dla właściciela firmy transportowej mogą wynieść od 1 500 do nawet 5 000 euro za pojedyncze naruszenie, w zależności od skali zaniedbania.
Francja: Tamtejsze służby traktują brak tachografu lub manipulacje jako przestępstwo. Kara finansowa dla firmy może wynieść do 30 000 euro, a kierowcy lub zarządzającemu grozi kara pozbawienia wolności do roku.
Hiszpania: Zgodnie z hiszpańskim prawem transportowym (ROTT), brak zainstalowanego tachografu, gdy jest on wymagany, klasyfikowany jest jako bardzo poważne naruszenie. Skutkuje to karą administracyjną w wysokości od 2 001 do 4 000 euro oraz natychmiastowym uziemieniem pojazdu do momentu usunięcia usterki lub instalacji urządzenia.

Planując operacje logistyczne i transportowe, należy dokładnie zweryfikować charakter przewozu oraz masę pojazdu. Przeoczenie obowiązku stosowania tachografu generuje ryzyko mandatów, które potrafią drastycznie obniżyć rentowność każdego kontraktu transportowego.